Το Ολοκαύτωμα της Σαμοθράκης, είναι ένα αιματηρό γεγονός, που συνέβη την 1η Σεπτεμβρίου του 1821, κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1821, όπου οι Τούρκοι σφαγίασαν το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού του νησιού.
Το γεγονός
Η νήσος Σαμοθράκη, ξεσηκώθηκε από τα τοπικά μυημένα μέλη στα Φιλική Εταιρία, με τη βοήθεια των Ψαριανών, τον Αύγουστο του 1821. Αλλά την 1η Σεπτεμβρίου 1821, η νήσος καταστράφηκε από τους Οθωμανούς, δια της γενικής σφαγής του άρρενος πληθυσμού, υπό τον Τουρκο υποναύρχο Καρά- Αλή. Σφαγιάσθηκαν περίπου 10.000 άνδρες και αγόρια. Τα γυναικόπαιδα, πουλήθηκαν στα παζάρια της Κωνσταντινουπόλεως και της Σμύρνης. Τα σπίτια τους κάηκαν. Οι αναφορές όμως στο γεγονός είναι ελάχιστες. Για παράδειγμα, στη μαρτυρία του Λακρουά, υπάρχουν (Lacroix), υπάρχουν δύο μόνο λέξεις επί του γεγονότος. “Οι Τούρκοι κατερήμωσαν την νήσον ταύτην, εν τω υπέρ ανεξαρτησίας αγώνι…”.
Ο Ίων Δραγούμης, στο βιβλίο του “Σαμοθράκη“, παραδίδει τα γεγονότα του ολοκαυτώματος, όπως τα άκουσε από τους κατοίκους του νησιού. Σώμφωνα με τον Δραγούμη, οι Σαμοθρακίτες, όταν έμαθαν για τον ξεσηκωμό του γένους τον Μάρτιο του’21, αρνήθηκαν να πληρώσουν το φόρο, παρά τις παραινέσεις του απεσταλμένου των Τούρκων, ενός Ιμβριώτη με το όνομα Λογοθέτης. Οι Σαμοθρακίτες, φοβήθηκαν ότι η άρνησή τους, θα προκαλούσε την οργή των Τούρκων και έτσι άρχισαν να προετοιμάζονται για να αμυνθούν, με την καθοδήγηση ενός Σαμιώτη, που γνώριζε τη χρήση των όπλων. Όταν στις 1 Σεπτεμβρίου, αποβιβάστηκαν στο νησί στην περιοχή Μακρυλιές, περίπου 1000-2000 Τούρκοι, οι Σαμοθρακίτες, άρχισαν να φεύγουν στα βουνά και οι λίγοι που δοκίμασαν να αντισταθούν υπό τις διαταγές του ανώνυμου Σαμιώτη, σκορπίστηκαν γρήγορα.
Η καταστροφή ήταν ολοκληρωτική. Εφτακόσιοι από τους κατοίκους που είχαν καταφύγει στα βουνά, οι Οθωμανοί τους έφεραν πίσω με δόλο, δίνοντάς τους την εντύπωση ότι θα τους δώσουν χάρη. Όμως, στην τοποθεσία “ΕΦΚΑΣ”, στο κάστρο της πρωτεύουσας, της Χώρας, τους δολοφόνησαν όλους.
Το ρυάκι αυτό, ονομάστηκε Εφκάς (Επτακοσίας), από τον αριθμό των εκεί σφαγέντων Σαμοθρακών. Ακολούθησε η βίαιη σφαγή όσων είχαν απομείνει στη νησί και έπεφταν στα χέρια των Τούρκων, η οποία σύμφωνα με την αφήγηση του Δραγούμη, κράτησε ένα μήνα. Ο Δραγούμης, περιγράφει την βαρβαρότητα των Τούρκων απέναντι στον άμαχο πληθυσμό, που είτε εκτελέστηκε είτε πουλήθηκε στον Κωνσταντινούπολη.
Από τη σφαγή γλύτωσαν 33 οικογένειες. Ο ίδιος συγγραφέας, παραδίδει και το τρυπημένο από τουρκική λόγχη ευαγγέλιο, που βρίσκεται σήμερα στο Εθνολογικό Μουσείο. Στο ιστορικό κείμενο ενός ανώνυμου Γάλλου φιλέλληνα, με τίτλο “Les femmes Grecques aux Dames Francaises- Recit de leurs maleurs”, σε δύο εκδόσεις, από το Παρίσι του 1826 και στις Βρυξέλλες το 1827, διασώζονται δέκα μαρτυρίες Ελληνίδων από την Πάτρα, το Σούλι, τη Σαμοθράκη, τη Θεσσαλονίκη, τη Σμύρνη, τα Ψαρά, τη Χίο, το Μεσολόγγι, την Τρίπολη και τον Κάλαμο και στο 3ο κεφάλαιο, διαβάζουμε τη συγκλονιστική αφήγηση της χήρας από τη Σαμοθράκη, η οποία μετά τη σφαγή πουλιέται σκλάβα στη Σμύρνη, περνάει από την Κύπρο κι έπειτα από πολλές περιπέτειες, καταλήγει ελεύθερη πια, στην Ιταλική πόλη Σπέτσια.
Ο Πουκεβίλ, συμπληρώνει την αφήγηση του Δραγούμη, όσον αφορά τις βιαιότητες εναντίον των κατοίκων του νησιού και επισημαίνει ότι η αντεπίθεση των Ελλήνων στη Χαλκιδική και η σφαγή της Τουρκικής προφυλακής στον Άγιο Μάμα, ήταν τα αντίποινα για το Ολοκαύτωμα της Σαμοθράκης.
Ο Πουκεβίλ, διηγείται και την γενναία πράξη της Κωνσταντίας, η οποία όταν είδε τον άνδρα της Θεόφιλο νεκρό στα πόδια της και ενώ απάγονταν για να πουληθεί, αυτοκτόνησε με το μαχαίρι του τούρκου φύλακά της, προτιμώντας το θάνατο από τη σκλαβιά.
Μόνο μετά από εξαετή ερήμωση, άρχισαν κάποιοι να επανέρχονται στο νησί. Πρώτα οι Σαμοθρακίτες διασωθέντες σε γειτονικά νησιά κι έπειται οι άλλοι από τη Θράκη, τη Λέσβο, Ίμβρο, Θάσο Λήμνο, αλλά και από Ήπειρο, Μάνη και Κυδωνιές. Σημαντικός παράγοντας του ολοκαυτώματος, αποτελεί και ο εξισλαμισμός πολλών Σαμοθρακιτών.
Πέντε Σαμοθρακίτες που επέστρεψαν στο νησί το 1837, επειδή έμειναν πιστοί στη χριστιανική θρησκεία, θανατώθηκαν στο χωριό Μάκρη, λίγο έξω από την Αλεξανδρούπολη. Αυτοί ήταν οι Μανουήλ Παλογούδας, Μιχαήλ Κύπριος, Θεόδωρος Δημ. Καλάκου, Γεώργιος Κουρούνης και Γεώργιος, οι οποίοι τιμώνται ως νεομάρτυρες της Κυριακή του Θωμά και τα λειψανά τους, φυλάσσονται στην εκκλησία της Παναγίας στην Σαμοθράκη.
Την καταστροφή της Σαμοθράκης, την απεικόνισε ο Γάλλος Ογκίστ Βανσόν (Auguste Vinchon), σε έναν πίνακα με θέμα τη σφαγή της Σαμοθράκης, (“Apres le massacre de Samothrace”), που βρίσκεται στο Λούβρο.
Το ολοκαύτωμα της Σαμοθράκης παρέμεινε άγνωστο και η τυπική αναφορά στη θυσία των κατοίκων της στην εθνική παλιγγενεσία, αναγνωρίστηκε από την Ακαδημία Αθηνών, μόλις το 1980.
Ο δήμος θα τους τιμήσει σήμερα στην θέση Εφκάς, με επιμνημόσυνη δέηση, κατάθεση στεφάνων και όλες τις δέουσες τιμές.
wikipedia.org
