Καρκίνος μαστού: Πανευρωπαϊκή μελέτη με AI για την πρόβλεψη κινδύνου
Μία στις επτά έως οκτώ γυναίκες αναμένεται να εμφανίσει καρκίνο του μαστού στη διάρκεια της ζωής της διεθνώς, ενώ στην Ελλάδα καταγράφονται περίπου 8.000-9.000 νέες διαγνώσεις κάθε χρόνο. Η έγκαιρη διάγνωση παραμένει καθοριστική, με τις εξελίξεις στην απεικόνιση και την τεχνητή νοημοσύνη να δημιουργούν νέες δυνατότητες για την εξατομίκευση του προληπτικού ελέγχου.
Η ακτινοδιαγνώστρια Χαρίκλεια Μαυρίδου, επιμελήτρια Α΄ στο Τμήμα Μαστού του Νοσοκομείου Παπαγεωργίου, μιλώντας στο Πρακτορείο FM και στην Τάνια Μαντουβάλου, με αφορμή το πρόσφατο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Απεικόνισης Μαστού (EUSOBI) στο Μάαστριχτ και τον μήνα ενημέρωσης για τον καρκίνο του μαστού, εξηγεί ποιες γυναίκες χρειάζονται συμπληρωματικές εξετάσεις, πότε ενδείκνυται η μαγνητική μαστογραφία και πώς η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει στην πρόβλεψη του κινδύνου εμφάνισης της νόσου.
Πότε χρειάζονται επιπλέον εξετάσεις οι γυναίκες με πυκνούς μαστούς
Οι πυκνοί μαστοί αποτελούν ιδιαίτερη πρόκληση, καθώς μπορεί να δυσκολέψουν τον εντοπισμό ενός όγκου στη μαστογραφία. Όπως επισημαίνει η κ. Μαυρίδου, στις γυναίκες με πυκνούς μαστούς και φυσιολογική μαστογραφία είναι απαραίτητη η αξιολόγηση από εξειδικευμένο ακτινολόγο μαστού και η διενέργεια συμπληρωματικού υπερηχογραφήματος, κατά προτίμηση από τον ίδιο γιατρό που έχει αξιολογήσει τη μαστογραφία.
Όταν η πυκνότητα είναι μεγάλη, μπορεί να χρειαστεί και μαγνητική μαστογραφία. Για γυναίκες με πυκνούς μαστούς χωρίς οικογενειακό ιστορικό, οι κατευθυντήριες οδηγίες που εφαρμόζονται από το 2024 προβλέπουν, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, επανάληψη της μαγνητικής ανά τέσσερα χρόνια. Όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό, η μαγνητική προτείνεται να γίνεται ετησίως.
Η ετήσια μαγνητική μαστογραφία αποτελεί επίσης ένδειξη για γυναίκες με γονιδιακές μεταλλάξεις, όπως στα γονίδια BRCA1 και BRCA2, καθώς και για όσες έχουν υποβληθεί σε ακτινοβολία στον θώρακα σε νεαρή ηλικία, για παράδειγμα στο πλαίσιο θεραπείας λεμφώματος. Επιπλέον, η εξέταση μπορεί να χρειαστεί σε περιπτώσεις μετεγχειρητικού μαστού ή όταν έχει εντοπιστεί εστία λοβιακού καρκίνου στον έναν μαστό, ώστε να ελεγχθεί και ο άλλος.
Η ειδικός διευκρινίζει ότι η μαγνητική μαστογραφία για διαγνωστικούς σκοπούς απαιτεί σκιαγραφικό, καθώς αυτό συμβάλλει στην αξιολόγηση ύποπτων περιοχών. Παρά την υψηλή διαγνωστική της αξία, δεν μπορεί σήμερα να αντικαταστήσει τη μαστογραφία ως εξέταση πληθυσμιακού ελέγχου. Η περιορισμένη διαθεσιμότητα μηχανημάτων, το κόστος, η μεγαλύτερη διάρκεια της εξέτασης και πρακτικοί παράγοντες, όπως η κλειστοφοβία, δυσχεραίνουν την καθολική εφαρμογή της.
Η μαστογραφία παραμένει η βάση του προληπτικού ελέγχου, ενώ η ανάγκη για υπερηχογράφημα, μαγνητική ή βιοψία καθορίζεται από τα ευρήματα και την αξιολόγηση του εξειδικευμένου γιατρού. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η μαγνητική μπορεί να συμβάλει στην αποφυγή περιττών εξετάσεων, ωστόσο δεν είναι απαραίτητο να προηγείται μιας βιοψίας όταν υπάρχει συγκεκριμένο εύρημα που απαιτεί άμεση διερεύνηση.
Πανευρωπαϊκή μελέτη με τεχνητή νοημοσύνη για την εκτίμηση κινδύνου
Σημαντική εξέλιξη αποτελεί η συμμετοχή του Τμήματος Μαστού του Νοσοκομείου Παπαγεωργίου σε νέα πανευρωπαϊκή μελέτη, στο πλαίσιο του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη». Η έρευνα θα αξιοποιήσει σύστημα τεχνητής νοημοσύνης σε συνδυασμό με την αξιολόγηση του γιατρού, με στόχο την εκτίμηση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του μαστού σε βάθος χρόνου.
Όπως αναφέρει η κ. Μαυρίδου, το σύστημα θα επιχειρήσει να υπολογίσει την πιθανότητα εμφάνισης κακοήθειας και να κατατάξει τις γυναίκες σε κατηγορίες χαμηλού, μέτριου ή υψηλού κινδύνου. Η μελέτη αναμένεται να διαρκέσει περίπου έναν χρόνο, ανάλογα με τον αριθμό των μαστογραφιών που θα συγκεντρωθούν.
Η τεχνητή νοημοσύνη παραμένει, ωστόσο, υποστηρικτικό εργαλείο και δεν αντικαθιστά τον γιατρό. Η ψηφιακή μαστογραφία εξακολουθεί να αποτελεί τη βασική εξέταση για τον εντοπισμό ακόμη και μη ψηλαφητών καρκίνων, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει τον ακτινολόγο στην αξιολόγηση των εικόνων.
Παράλληλα, σημαντική θέση έχουν νεότερες τεχνικές, όπως η τρισδιάστατη μαστογραφία. Οι σχετικές μελέτες βρίσκονται σε εξέλιξη, αλλά η ευρεία κλινική εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο έρευνας. Η εξατομίκευση του προληπτικού ελέγχου παραμένει ζητούμενο, με την επιλογή των εξετάσεων να βασίζεται στις ανάγκες και στους παράγοντες κινδύνου κάθε γυναίκας.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ ΑΕ.
