Αύξηση της προβληματικής χρήσης των social media από εφήβους
Η ψηφιακή παρουσία των εφήβων στην Ελλάδα εντείνεται, με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να καταλαμβάνουν ολοένα μεγαλύτερο μέρος της καθημερινότητάς τους. Τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι οι επιπτώσεις της ψηφιακής ζωής στην ανάπτυξη των νέων δεν συνδέονται μόνο με τον χρόνο που περνούν στο διαδίκτυο, αλλά και με το περιεχόμενο που καταναλώνουν, τον τρόπο χρήσης των ψηφιακών πλατφορμών και όσα η διαδικτυακή δραστηριότητα ενδέχεται να υποκαθιστά στην καθημερινότητά τους.
Σύμφωνα με την έκθεση «Μεγαλώνοντας στην Ψηφιακή Εποχή: μια σύνθεση επιστημονικών δεδομένων και πολιτικών», που εκπονήθηκε από την Πρωτοβουλία για την Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων (CAMHI) σε συνεργασία με το Child Mind Institute της Νέας Υόρκης, με την αποκλειστική υποστήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, η προβληματική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στους εφήβους ηλικίας 15 και 16 ετών αυξήθηκε από 36,1% το 2015 σε 48% το 2024.
Εντονότερη η ψηφιακή παρουσία των εφήβων στην Ελλάδα
Παράλληλα, τα διαθέσιμα στοιχεία για την Ελλάδα καταγράφουν αύξηση της καθημερινής χρήσης του διαδικτύου από μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, από 77% το 2019 σε 86% το 2025. Την ίδια στιγμή, το 61% αναφέρει ότι έχει εκτεθεί σε επιβλαβές ή ακατάλληλο περιεχόμενο, στις περισσότερες περιπτώσεις τυχαία.
Οι κίνδυνοι δεν επηρεάζουν όλους τους νέους με τον ίδιο τρόπο. Μεγαλύτερη ευαλωτότητα φαίνεται να εμφανίζουν οι μεγαλύτεροι έφηβοι, τα κορίτσια και οι νέοι που ήδη αντιμετωπίζουν άγχος, κατάθλιψη ή άλλες δυσκολίες. Ωστόσο, το ψηφιακό περιβάλλον μπορεί παράλληλα να προσφέρει δυνατότητες σύνδεσης και υποστήριξης, ιδιαίτερα σε νέους που είναι κοινωνικά απομονωμένοι, ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές ή ανήκουν σε περιθωριοποιημένες ομάδες.
Τι λένε οι ίδιοι οι έφηβοι για την ψηφιακή ζωή
Στις συζητήσεις με 85 εφήβους ηλικίας 13 έως 17 ετών από πέντε ελληνικές πόλεις, αναδείχθηκαν τόσο τα οφέλη της ψηφιακής ζωής, όπως η διατήρηση κοινωνικών σχέσεων, η συμμετοχή σε κοινότητες και η πρόσβαση σε πληροφορίες, όσο και οι προκλήσεις που τη συνοδεύουν.
Οι ίδιοι οι έφηβοι αναγνώρισαν την ανάγκη για προστασία και καθοδήγηση, ιδιαίτερα στις μικρότερες ηλικίες, ενώ εξέφρασαν επιφυλάξεις απέναντι σε οριζόντιους περιορισμούς, οι οποίοι, όπως επισημαίνουν, μπορούν να παρακάμπτονται εύκολα ή να μην αντιμετωπίζουν τα βαθύτερα αίτια των προβλημάτων.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσαν στην ψηφιακή παιδεία, στον ουσιαστικό διάλογο, στις υποστηρικτικές οικογενειακές σχέσεις και στη δημιουργία περισσότερων ευκαιριών για κοινωνική συναναστροφή, άθληση και συμμετοχή σε δραστηριότητες εκτός διαδικτύου.
Η έκθεση επισημαίνει ότι δεν υπάρχουν εύκολες ή απόλυτες απαντήσεις, καθώς η επιστημονική τεκμηρίωση συνεχίζει να εξελίσσεται και παραμένουν σημαντικά κενά γνώσης. Παράλληλα, τονίζεται ότι η αβεβαιότητα δεν δικαιολογεί την αδράνεια, καθώς τα διαθέσιμα δεδομένα μπορούν ήδη να αξιοποιηθούν για παρεμβάσεις με στόχο ένα ασφαλέστερο ψηφιακό περιβάλλον και την προστασία της ψυχικής υγείας των εφήβων.
Σύμφωνα με την έκθεση, μεγαλύτερες πιθανότητες αποτελεσματικότητας φαίνεται να έχουν οι παρεμβάσεις που στοχεύουν συγκεκριμένους μηχανισμούς κινδύνου, όπως ο διαδικτυακός εκφοβισμός, η έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο και η διαταραχή του ύπνου. Οι παρεμβάσεις αυτές προτείνεται να συνδυάζονται με συστηματική ψηφιακή παιδεία, καθοδήγηση από την οικογένεια και το σχολείο, ενίσχυση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, καθώς και μεγαλύτερη ευθύνη και λογοδοσία των ίδιων των ψηφιακών πλατφορμών.
Οι περιορισμοί στη χρήση κινητών τηλεφώνων στα σχολεία φαίνεται να συμβάλλουν στη μείωση των περισπασμών όταν εφαρμόζονται με συνέπεια, ενώ τα ηλικιακά όρια πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν επίσης πεδίο παρέμβασης, για το οποίο η διαθέσιμη τεκμηρίωση εξακολουθεί να εξελίσσεται.
Μακροπρόθεσμα, η αποτελεσματική προστασία των εφήβων φαίνεται να εξαρτάται από έναν συνδυασμό παρεμβάσεων που προσαρμόζονται στις ταχείες εξελίξεις του ψηφιακού περιβάλλοντος, αξιολογούνται και αναπροσαρμόζονται συστηματικά στην πράξη και λαμβάνουν υπόψη τις εμπειρίες και τις απόψεις των ίδιων των εφήβων, καταλήγει η έκθεση.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ ΑΕ
