Η στράτα ως στοιχείο της σαρακατσάνικης παράδοσης
Το Κέντρο Σαρακατσάνικων Μελετών (Κ.Σ.Μ.) πραγματοποίησε στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης την υβριδική εκδήλωση «Στη στράτα και στο λιβάδι: διαδρομές, φυτωνύμια και πολιτισμική μνήμη των Σαρακατσαναίων», στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2026. Η εκδήλωση επικεντρώθηκε στην εποχική μετακίνηση των Σαρακατσαναίων με τα κοπάδια, αναδεικνύοντας τη σχέση της παραδοσιακής κτηνοτροφίας με το φυσικό περιβάλλον, τη γλώσσα και την πολιτισμική μνήμη.
Την εκδήλωση άνοιξε με εισαγωγική τοποθέτηση ο Κώστας Ντίνας, Καθηγητής Γλωσσολογίας, με τίτλο «Από τη στράτα στη λέξη: τοπίο, γλώσσα και μνήμη στον σαρακατσάνικο κόσμο». Στην τοποθέτησή του πρότεινε ένα κοινό πλαίσιο για τις δύο εισηγήσεις, εστιάζοντας στη σχέση ανάμεσα στο τοπίο, στην πρακτική γνώση των κτηνοτρόφων και στη γλώσσα που τη μεταδίδει.
Ακολούθησε η εισήγηση του Δημήτρη Καψάλη, Δρ. Δασολογίας, με θέμα «Στράτες Σαρακατσαναίων: Οι παραδοσιακές διαδρομές μετακίνησης και η σχέση τους με το φυσικό περιβάλλον». Ο ίδιος εξέτασε τη μετακινούμενη κτηνοτροφία, τα χαρακτηριστικά των διαδρομών, τη διαχρονική επίδραση της βόσκησης στη βλάστηση και τις χρήσεις των φυτών.
Στη συνέχεια, ο Νίκος Βογιατζής, Δρ. Γλωσσολογίας, παρουσίασε την εισήγηση «Το λεξιλόγιο της Στράτας: Ετυμολογικές και ιδιωματικές διαδρομές των σαρακατσάνικων φυτωνυμίων». Παρουσίασε 139 εγγραφές για φυτά και ζώα από το υπό συγκρότηση Σαρακατσάνικο Ποιμενικό Λεξικό, ενώ αναφέρθηκε στη σαρακατσάνικη προφορά, την ετυμολογία των λέξεων και τα δάνεια από γειτονικές γλώσσες.
Τον συντονισμό της εκδήλωσης είχε ο Γεώργιος Καρατάσιος, μαθηματικός και πρώην Περιφερειακός Διευθυντής Εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας.
Οι παρουσίες και το έργο του Κ.Σ.Μ.
Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους ο Αιδεσιμολογιώτατος Πρωτοπρεσβύτερος Νικόλαος Νίκου, εκπρόσωπος του Παναγιωτάτου Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης κ. Φιλοθέου, ο Στράτος Σιμόπουλος, Κοινοβουλευτικός Εκπρόσωπος της Νέας Δημοκρατίας, οι βουλευτές Θεσσαλονίκης Θεόδωρος Καράογλου και Θεοφάνης Παππάς, καθώς και η Αντιδήμαρχος Κορδελιού-Ευόσμου Μένια Καλού.
Παρευρέθηκαν επίσης ο Αθανάσιος Μασλαρινός, Πρόεδρος του Κέντρου Κοινωνικής Πρόνοιας Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, η Κατερίνα Ζιούτα, πολιτεύτρια της Νέας Δημοκρατίας, η Χριστίνα Ευαγγελινού και ο Γεώργιος Λικεσάς, Καθηγητές του ΤΕΦΑΑ του Α.Π.Θ., ο Κωνσταντίνος Ντίνας, ιατρός και Καθηγητής του Α.Π.Θ., ο Ιωάννης Κουτσοκώστας, συγγραφέας και ιστοριοδίφης, καθώς και η Αντωνία Μουδιώτη, εκπρόσωπος του Πολιτιστικού Συλλόγου Ευκαρπίας Σερρών.
Το Κέντρο Σαρακατσάνικων Μελετών ευχαρίστησε όλους όσοι παρευρέθηκαν και συνέβαλαν στην πραγματοποίηση της εκδήλωσης. Η δράση εντάσσεται στο έργο του Κέντρου για την έρευνα, την καταγραφή και την ανάδειξη της σαρακατσάνικης παράδοσης, με έμφαση στη λαλιά, την προφορική παράδοση, τις διαδρομές και τις πρακτικές της κτηνοτροφικής ζωής.
ΚΕΝΤΡΟ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ (Κ.Σ.Μ.)
Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2026 – Κοινό Ευρωπαϊκό Παρελθόν, Κοινό Μέλλον
